Otomatik eleme kullanan bir sistemde en tehlikeli hata türü, gürültülü olan değil. Sistem bir adayı yanlışlıkla elediğinde hata vermez, uyarı çıkarmaz, log basmaz. Sadece o aday listenin altında kalır ve siz hiç bakmazsınız.
İstatistikte buna yanlış negatif deniyor: uygun olan adayın uygun değil diye işaretlenmesi. İşe alımda özellikle sinsi, çünkü geri bildirim döngüsü yok. Elenen aday size "yanlış eledin" demez; sadece başka yere gider.
Bu yazı, o hatayı görünür kılmanın pratik yollarını anlatıyor.
Neden fark edilmiyor
Bir işe alım süreci bittiğinde elinizde şu bilgi olur: aldığınız kişi iyi mi çıktı. Elinizde olmayan bilgi: elediğiniz 380 kişiden kaçı daha iyi olurdu.
Bu asimetri, otomatik elemenin kalitesini değerlendirmeyi doğal olarak zorlaştırıyor. Sistem iyi çalışıyormuş gibi görünür, çünkü aldığınız kişi genelde makuldür. Kaçırdığınız kişi görünmez.
Kontrol 1 — Sınırdakileri okuyun
En ucuz ve en çok işe yarayan kontrol.
Sistem adayları puanlıyor ve siz bir eşik kullanıyorsanız, eşiğin hemen altında kalan 10 adayı elle okuyun. Her pozisyonda değil, ayda bir yeter.
Aradığınız şey: bu 10 kişi arasında gerçekten görüşmek isteyeceğiniz biri var mı? Varsa, neden düşük puan aldığına bakın. Genelde sebep birkaç kalıptan biri çıkar — ayrıştırma hatası, farklı unvan kullanımı, ya da kriterlerinizin fazla dar tanımlanmış olması.
Kontrol 2 — Kör test
Bir pozisyonda başvuruların rastgele %10'unu sistemin puanına bakmadan elle inceleyin.
Sonra karşılaştırın: sizin "görüşürüm" dediklerinizle sistemin üst sıraya koydukları ne kadar örtüşüyor? Ciddi bir ayrışma varsa sorun eşikte değil, kriterlerdedir.
Bu, zaman alan ama bir kez yapıldığında çok şey öğreten bir kontrol.
Kontrol 3 — İşe alınanlara geri bakın
Son bir yılda işe aldığınız kişilerin başvuru anındaki CV'lerini sisteme tekrar verin.
Soru şu: bugünkü kriterlerinizle bu kişiler elenir miydi? Elenirse — ki şaşırtıcı sıklıkta olur — kriterleriniz gerçekte aradığınız kişiyi tarif etmiyor demektir.
Bu test özellikle değerli çünkü sonucu bildiğiniz verilerle çalışıyorsunuz.
Kontrol 4 — Eleme sebeplerinin dağılımı
Sistem neden elediğini kaydediyorsa, bu sebeplerin dağılımına bakın.
Elenenlerin %70'i tek bir kriterden eleniyorsa o kriter muhtemelen fazla katı. Sık rastlananlar: "en az X yıl deneyim" (kariyer değiştirenleri eler), belirli bir eğitim seviyesi (alternatif yollardan gelenleri eler), tam unvan eşleşmesi (aynı işi farklı adla yapanları eler).
Sistem eleme sebebini kaydetmiyorsa bu kontrolü yapamazsınız — ki bu başlı başına bir seçim kriteri.
Kontrol 5 — Ayrıştırma doğruluğu
Puanlama, ayrıştırılmış veri üzerinde çalışır. Ayrıştırma bozuksa puanlama da bozuktur ve bu, kriterlerinizle hiç ilgili olmayan bir hata kaynağıdır.
Özellikle Türkçe CV'lerde sık: ad alanına şirket adı gelmesi, deneyim süresinin yanlış hesaplanması, tablo tabanlı CV'lerin yarısının okunmaması.
Kendi arşivinizden 15 CV'yi ayrıştırıp çıktıyı kontrol edin. Bu konuyu ayrı bir yazıda daha ayrıntılı ele aldık.
Sistemi kurarken azaltıcı önlemler
Eşiği kesme için değil sıralama için kullanın. Puan, listeyi sıralamak için iyi bir araç; otomatik reddetmek için riskli. Sıralayıp ilk 40'a bakmak, 60 puanın altını otomatik elemekten daha güvenli.
Tek kriteri hard filter yapmayın. "Şu sertifika yoksa eleme" gibi kurallar, o sertifikayı almamış ama daha deneyimli adayları siler.
Elenen adaylara ulaşılabilir olsun. Elenmiş havuzu aranabilir tutun. Pozisyon zor dolduğunda ilk bakacağınız yer orasıdır.
Kriterleri pozisyon başına gözden geçirin. Bir kez kurulmuş ve iki yıldır dokunulmamış eleme kuralları, artık aradığınız kişiyi tarif etmiyor olabilir.
Uyumluluk tarafı
Tamamen otomatik kararlar KVKK kapsamında özel bir dikkat gerektiriyor: adayın itiraz edebilmesi ve sürece bir insanın dahil olabilmesi bekleniyor.
Bu, yukarıdaki kontrollerle örtüşüyor. Eleme sebebini kaydeden, sınırdakileri gözden geçirilebilir tutan ve insan onayı bırakan bir kurulum hem daha iyi işe alım yapar hem uyumluluk açısından savunulabilir olur.
Otomatik eleme, doğru kurulduğunda gerçek zaman kazandırıyor. Ama kalitesi ölçülmediğinde sessizce kötüleşebilen bir sistem — ve kimse fark etmez, çünkü kaçırılan aday hiçbir rapora düşmez.
Ayda bir yapılan yarım saatlik "sınırdakileri oku" kontrolü, bunun en ucuz sigortasıdır.